Tuyển tập văn
HIẾU TRUNG KẾT NỐI CON CHÁU PHÁT HUY TÀI
*Câu đối gắn trên trụ cổng mặt hậu (Hướng từ Làng đi ra) như sau:
*TIỂU LÂM SÂU RỄ GỐC BỀN NGHÌN THU THẮM*
*ÁI MỘ ĐỎ CÀNH XANH NGỌN VẠN THẾ TƯƠI.*
Ngày khánh thành Cổng Làng cũng là ngày vui của toàn dân, ai cũng thấy tự hào về ngôi làng của mình. Chiếc Cổng được coi như "Thể diện" của cả Làng.
Với tôi, mỗi lần về quê, đi qua Cổng Làng, tôi như cũng có niềm vui chung với cả Làng mình...
Có thể nói rằng, dường như Người Việt nào cũng có một cái "Làng" trong tâm khảm của mình. Đó là nơi mỗi người được sinh ra, lớn lên, rồi làm việc cống hiến cho làng, cho nước. Đến khi già yếu về với tổ tiên, thì nhiều người, dù đi làm ăn xa, vẫn tìm về với làng -- nơi quê cha, đất tổ, nơi chôn nhau cắt rốn...
Ai cũng có một tấm lòng, một tình yêu son sắt đối với làng. Tấm lòng ấy, tình yêu ấy là gốc rễ, là nguồn mạch để hòa nhập vào một tình yêu lớn hơn: Đó là tình yêu đối với non sông, đất nước. Càng yêu làng thì lại càng yêu nước. Đó là sức mạnh vô cùng lớn lao để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong suốt trường kì lịch sử của dân tộc...
Lòng yêu làng, yêu nước ấy cũng thật giống như cách nhà văn người Nga Ilya Erenbua (1891-1967) có câu nói nổi tiếng trong tùy bút "Lòng yêu nước" như sau: "Dòng suối đổ vào sông, sông đổ vào dải trường giang Vôn-ga, con sông Vôn-ga đi ra bể. Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu Tổ quốc". Câu nói nhấn mạnh rằng: Tình yêu quê hương, đất nước bắt nguồn từ những tình cảm cụ thể, gần gũi nhất đối với mỗi người như gia đình, làng xóm, quê hương...
Làng quê của tôi cũng thật xứng đáng với những hình ảnh thân thương, gần gũi, chất chứa đầy tính "ẩn dụ" ấy. Tôi luôn ước muốn: Làng của tôi cứ mỗi ngày một giàu và đẹp hơn; Cổng làng luôn rộng mở để đón những làn gió mới từ khắp bốn phương; và Dân làng ngày càng văn minh hơn, hiện đại hơn trong Kỷ nguyên Vươn mình của Dân tộc ở Thế kỷ XXI này...
*TÀI LIỆU THAM KHẢO*
1. Đào Duy Anh, Hán - Việt Từ điển, NXB Minh Tân, 1951.
2. Đào Duy Anh, Từ điển Truyện Kiều, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội,
1974.
3. Lê Thị Anh, Thơ mới với Thơ Đường, NXB Văn học, 2007.
4. Lại Nguyên Ân, Văn học và phê bình, NXB Tác phẩm mới, Hà
Nội,1984.
5. Lại Nguyên Ân, 150 thuật ngữ Văn học, NXB Đại học Quốc gia
Nội, 2004.
6. Phan Kế Bính, Việt - Hán Văn - khảo, Nam Ký xuất bản,1938.
7. Huy Cận, Tuyển tập Thơ Huy Cận Tập I (1986); Tập II (1995), NXB
Văn học, Hà Nội.
8.Phong Châu, Câu đối Việt Nam, NXB Sử học, Hà Nội, 1962.
9.Khrapchencô N.B. Sáng tạo, nghệ thuật, hiện thực và con người,
NXB Giáo dục, Hà Nội, 1984.
10.Thiều Chửu, Hán Việt Tự điển, NXB Văn hóa Thông tin, 1999.
11. Việt Chương, Từ điển thanh ngữ, tục ngữ, ca dao Việt Nam, Quyển
thượng (1995); Quyển hạ (1996), NXB Đồng Nai.
12. Nguyễn Nghĩa Dân, Đồng dao Việt Nam, NXB Văn học, 2008.
13. Xuân Diệu, Bàn về thơ, Văn nghệ, số 16, 1991.
14. Thơ Xuân Diệu, Toàn tập, NXB Văn học, 2010.
15.Vũ Dung, Vũ Thúy Anh, Vũ Quang Hào, Từ điển Thành ngữ, Tục
ngữ Việt Nam, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1993.
16.Phan Huy Dũng, Kết cấu thơ trữ tình, (Nhìn từ góc độ loại hình),
Luận án TS.Ngữ văn, Trường ĐHSP Hà Nội, 1999.
17. Trần Thanh Đạm "Thơ Mới" 1930-1945 và thơ hôm nay, Văn nghệ,
số 45, tr.3.1994.
18. Lê Quý Đôn, Vân đài loại ngữ, NXB Văn hóa, 1962.
19. Thơ Đường, Tập I, II, NXB Văn hóa, Viện Văn học, 1962.
20. Hêghen, Mĩ học, Viện Văn học, 1973.
21. Gulaiép N.A. Lí luận văn học, NXB Đại học và THCN, Hà Nội,
1982.
22. Thạch Trung Giả, Văn học phân tích toản thư, NXB Văn học, 1999.
23. Tế Hanh, Tuyển tập: Tập I, 1987; Tập II, !997. NXB Văn học.
24- Dương Quảng Hàm, Việt Nam văn học sử yếu, NXB Hội nhà văn,
Hà Nội, 2002.
25. Hoàng Xuân Hãn, Nghiêm Toản, Thi Văn Việt Nam, Sông Nhị, Hà
Nội, 1951.
26. Lưu Hiệp, Văn tâm điêu long, NXB Văn học, Hà Nội, 1999.
27. Đỗ Đức Hiểu, Thi pháp hiện đại, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2000.
28. Đỗ Đức Hiểu (Chủ biên), Nguyễn Huệ Chi, Phùng Văn Tửu, Trần
Hữu Tá, Từ điển Văn học, Bộ mới, NXB Thế giới, 2004.
29. Bùi Công Hùng, Góp phấn tìm hiểu nghệ thuật thơ ca, NXB Khoa
học xã hội, Hà Nội, 1983.
30. Nguyễn Thanh Hùng, Văn học Tầm nhìn Biến đổi, NXB Văn học,
Hà Nội, 1996.
31. Tố Hữu, Tác phẩm và Lời bình, NXB Văn học, 2015.
32. Tố Hữu, Toàn tập Thơ Tố Hữu, NXB Văn học, Hà Nội, 2016.
33. Tố Hữu, Thơ và Đời, NXB Văn học, Hà Nội, 2017.
34. Đỗ Văn Hỷ, Trong thơ có họa, Tạp chí Văn học, số 1, 1991.
35. M. Gorki, Bàn về Văn học, Tập 1, Tập 2, NXB Văn học, Hà Nội,
1970.
36. Bùi Kỷ, Quốc văn cụ thể, NXB Tân Việt,1960.
37. Xâytlin, Lao động nhà văn, NXB văn học, Hà Hội, 1967.
38. Đặng Thanh Lê, Giảng văn Truyện Kiều, NXB Giáo dục, Hà Nội,
1998.
39. Phan Trọng Luận, Phương pháp luận giải mã văn bản văn học, NXB
Đại học Sư phạm, 2014.
40. Lưu Trọng Lư, Tuyển tập Lưu Trọng Lư, NXB Văn học, 2012.
41. Thế Lữ, Tuyển tập Thế Lữ, NXB Thanh niên, Hà Nội, 2006.
42. Phương Lựu (Chủ biên) Trần Đình Sử...Lí luận Văn học, NXB Giáo
dục, 1985.
43.Đặng Thai Mai, Giảng văn Chinh phụ ngâm, NXB Tri thức, 2018.
44. Viên Mai, Tùy Viên thi thoại, Nguyễn Đức Vân dịch, NXB Giáo
dục, 1999.
45. Lạc Nam, Tìm hiểu các thể thơ, NXB Văn học, Hà Nội, 1993.
46. Phan Ngọc, Thơ là gì, Tạp chí Văn học số 1, 1991.
47. Bùi Văn Nguyên, Hà Minh Đức, Thơ ca Việt Nam - hình thức
và thể loại, NXB Khoa học xã hội, 1971.
48. Bùi Văn Nguyên, Văn chương Nguyễn Bỉnh Khiêm, NXB Hải
Phòng, 1998.
49. Vân Trình Bùi Văn Nguyên, Tuyển tập Thơ Vân Trình, NXB Khoa
học xã hội, Hà Nội, 1997.
50. Vũ Nho, Bình thơ, NXB Hội Nhà văn, 2015.
41. Thơ Nôm: Hồng Đức Quốc âm thi tập, NXB Văn hóa, Hà Nội, 1962.
52. Vũ Ngọc Phan, Tục ngữ Ca dao Dân ca Việt Nam, NXB Khoa học
xã hội, Hà Nội, 1971.
53. Nguyễn Khắc Phi, Trần Đình Sử, Lê Bá Hán, Từ điển thuật ngữ Văn
học, NXB Giáo dục, 1992.
54. Nguyễn Khắc Phi, Trần Đình Sử, Về thi pháp thơ Đường, NXB Đà
Nẵng, 1997.
55. Ngô Văn Phú, Thơ Đường ở Việt Nam, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội,
2001.
56. Vũ Quần Phương, Bình thơ, NXB Văn học, Hà Nội.
57. Trần Đình Sử, Những thế giới nghệ thuật thơ, NXB Giáo dục, Hà
Nội, 1995.
58. Trần Đình Sử, Lí luận phê bình văn học, NXB Hội Nhà văn, 1996.
59. Văn Tâm, Giảng văn - Văn học Việt Nam 1930-1945, NXB Giáo
dục, 1991.
60. Hoài Thanh và Hoài Chân, Thi nhân Việt Nam, NXB Văn học,1989.
61. Hoài Thanh, Nói chuyện Thơ kháng chiến, Ban Văn học, Vụ Văn
học Nghệ thuật xuất bản, 1951.
62. Ngô Tất Tố, Thi văn bình chú, NXB Văn học - Trung tâm văn hóa
Đông Tây, 2010.
63. Arixtốt, Nghệ thuật thơ ca, NXB Văn học, Hà Nội, 1999.
64. Nguyễn Trãi, Thơ Quốc âm, NXB Giáo dục, 1994.
65. Bùi Quang Tuyến, Thơ mới và sự đổi mới nghệ thuật trong thơ Việt
Nam hiện đại, Luận án TS. Ngữ văn, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh, 2001.
66. Chế Lan Viên, Toàn tập, NXB Văn học. 2002.
67. Trần Trung Viên, Văn đàn bảo giám, NXB Văn học, 1998.
68. Lê Trí Viễn, Đến với thơ hay, NXB Giáo dục, 1998.
69. Lê Trí Viễn, Nghĩ về thơ Hồ Xuân Hương, NXB Giáo dục, 1998.
70. Tri Thức Việt, Hàn Mặc Tử - Thơ và Đời, NXB Văn học, 2016.
71. Tri Thức Việt, Hồ Xuân Hương - Thơ và Đời, NXB Văn học, 2016.
72. Nguyễn Như Ý (Chủ biên), Từ điển giải thích Thuật ngữ Ngôn ngữ
học, NXB Giáo dục, 1996.
*MỤC LỤC*
*Lời đầu sách*
*Phần thứ nhất*
*THƠ*
Trang
1. Thơ là gì? ....................................................................5
2. Tổ quốc ........................................................................ 8
3. Quốc kỳ kể chuyện... .......................................9
4. Hà Giang trong tôi... ................................................... ... 13
5. Giữ trọn cơ đồ.................................................................15
6. Thêm hiểu Tố Như.............................................................16
7. Nhớ ngày thăm quê Bác.......................................................16
8. Lúc giao thừa nhớ Bác.......................................................18
9. Bà ơi!.................................................................................................. 18
10. Lúc Giao thừa nhớ Mẹ......................................................19
11. Mẹ tôi..........................................................................19
12. Xuân tuổi bảy mươi... .....................................................20
13. Yêu Miền Trung............................................................ 21
14. Núi Cấm, Cầu Cấm........................................................ 21
15. Sao trời hay mắt em?....................................................................... 21
16. Gió ơi! Dừng lại!............................................................................ ..22
17. Em đến...Em đi........................................................... ..23
18. Thượng nguồn Sông Lô................................................. ...23
19. Hoa xoan......................................................................24 20.Thương mái tóc em...........................................................25
21. Tình cờ.........................................................................25
22. Hoa phượng....................................................... ...........26
23. Nỗi sợ nước mắt............................................................ 26
24. Hòn Trống Mái.................................................................... 27
25. Mátxcơva vào thu ............................................ 27
26. Hạt tình trời cho........................................................... 27
27. Đôi cánh tình yêu.......................................................... 28
28. Hai nửa yêu thương....................................................... 28
29. Nhớ Tết ta.................................................................. 29
30. Tết nhớ nhà................................................................ 29
31. Nhớ Tết Mátxcơva....................................................... 30
32. Hạt tuyết cuối mùa....................................................... . 30
33. Nhớ nước Nga............................................................. 30
34. Đôi bàn tay em............................................................ . 32
35. Nàng Tô Thị................................................................ 33
36. Bồi hồi tiếng đàn Xuân.................................................... 33
37. Cho em chọn nghề......................................................... 33
38. Hoa dại - Hoa khôn........................................................ 34
39. Có một thời như thế....................................................... 35
40. Tết Mão nghĩ về chú Mèo................................................. 39
41. Đường đời khó khăn........................................................40
42. Người hạnh phúc là Anh....................................................41
43. Bái vọng......................................................................41
44. Lên phương Bắc.............................................................42
45. Bên sông Kì Cùng............................................................42
46. Thư gửi từ Đồi chốt.........................................................43
47. Năm Tỵ chúc nhau...........................................................43
48. Tầm mắt Phượng - Cánh chim Âu.................................................44
49. Đứng trước biển.............................................................44
50. Nghĩ ở Điện Biên...........................................................45
51. Mừng cha thượng thọ......................................................46
52. Nhớ thương cha............................................................ 47
53. Thấm thoắt mười năm......................................................48
54. Dì ơi!.................................................................................................49
55. Tiễn bạn vong niên về nghỉ hưu..........................................50
56. Nghĩ lúc nghỉ hưu...........................................................51
57. Nghĩ ở núi cao................................................................51
58. Sáu chục mùa Xuân.........................................................52
59. Vào tuổi Bảy mươi ....................................................... 52
60. Bát tuần Thương thọ....................................................... 53
61. Tay bút Duyên người.......................................................53
62. Xuân ngoại Tám mươi................................................... 54
63. Anh hùng và Nghệ sĩ...................................................... 54
64. Vượt mốc "Cổ lai hy"................................................... 55
65. Hồn còn tươi trẻ.............................................................55
66. Mừng tuổi Anh.............................................................. 55
67. Mừng Anh thêm tuổi mới...................................................56
68. Say mãi cùng Thơ.......................................................... 56
69. Tri kỷ..........................................................................57
70. Mừng tuổi bạn...............................................................58
71. Bạn em...................................................................... 59
72. Trường em................................................................... 59
73. Riêng chung................................................................ 59
74. Gửi lại Vĩnh Yên.......................................................... 60
75. Trở lại Vĩnh Yên.......................................................... 60
76. Bao giờ?..............................................................................................61
77. Gió và Lửa....................................................................61
78. Hoa huệ bình yên........................................................... 62
79. Quỳnh nở cho ai?................................................................................62
80. Quả ngọt quê hương......................................................... 62
81. Cô giáo Trà Vinh............................................................ 63
82. Ngày vui Nhà giáo...................................................... ......64
83. Một trái tim yêu.............................................................. 65
84. Cái giếng nước............................................................. 65
85. Lãng đãng ở Đăk Lăk.................................................... 65
86. Mây và Núi................................................................ 65
87. Những nước cờ kỳ diệu....................................................66
88. Tưởng nhớ Chí sĩ Đào Nguyên Phổ.................................... 68
89. Thầy ơi!.............................................................................................68
90. Nhớ thương Em Gái...................................................... 69
91. Lẳng lặng.................................................................. 70
92. Ba cây ở Đền thờ Hoàng Công Chất.................................... 72
93. Mùa trồng cây nhớ Bác................................................... 73
94. Chúc mừng Anh: Tuổi Chín mươi........................................73
95. Nhớ và nghĩ về Anh...................................................... 74
96. Tiếc nhớ bạn hiền ... .......................................................75
97. Nhớ cô giáo thời Sư phạm Văn Khoa....................................76
98. Nhớ tiếc tài hoa............................................................ 77
99. Nỗi đau chia sẻ...............................................................78
100. Cầu Trời .................................................................. 78
101. Mừng tuổi bạn.............................................................79
102. Mừng bạn khỏe lại.........................................................79
103. Bạn đến chơi nhà sau bão..................................................80
104. Mừng bạn tuổi Tám mươi................................................ 81
105. Thần tiên lúc cao niên......................................................81
106. Ngẫu cảm khi lên lão......................................................81
107. Những trang sách.......................................................... 82
108. Tinh anh tuổi già........................................................... 83
109. Ngẫm ngợi chiều hè........................................................83
110. Cây ở Thủ đô...............................................................84
111. Tết về nhớ Bác............................................................. 84
112. Năm Mới chúc nhau...................................................... 84
113. Suy và Ngẫm................................................................85
114. Hai nửa yêu thương.........................................................85
115. Quê hương - Nẻo về........................................................85
CÁC BÀI XƯỚNG HỌA
116. Bài xướng: Chào Xuân Giáp Tuất, 1994............................... 86
117. Bài họa: Vào Xuân Giáp Tuất, 1994.....................................86
118. Bài xướng: Bà mẹ Việt Nam Anh hùng..................................87
119. Bài họa: Công cha - Nghĩa mẹ............................................87
120. Bài xướng: Trên đà Tám mươi............................................88
121. Bài họa: Mơ ước Đài Xuân................................................88
122. Bài xướng: Ngẫu hứng Đường luật.......................................89
123. Bài họa 1: Chiếc gậy - Bạn của tuổi già.................................89
124. Bài họa 2: Gậy trúc với tuổi già...........................................89
125. Bài xướng: Hoa đào năm ngoái...........................................90
126. Bài họa: Cảm xúc ngày Xuân.............................................90
127. Bài xướng: Lên Tám mươi.................................................91
128. Bài họa: Tin chứ............................................................91
129. Yêu hoa.......................................................................92
130. Đọc Bài thơ quê............................................................ 92
131. Mừng bạn được bình an....................................................92
132. Mừng bạn khỏe lại..........................................................93
133. Mừng bạn có nhà mới......................................................93
134. Hãy biết nghe lời.............................................................94
135. Nhận "Khoảng lặng"........................................................94
136. Mừng..........................................................................94
137. Đệ nhất phong lưu...........................................................95
138. Đời người - Đời thơ.........................................................95
139. Cảm ơn người tặng Sen....................................................96
140. Cảm nhận Sen I............................................................. 96
* Cảm nhận Sen II............................................................97
141. Yêu Sen.......................................................................97
142. Phẩm hạnh Sen............................................................ ..97
143. Cao quý Sen...... ..........................................................98
144. Rồng Nước Việt.............................................................98
145. Muôn đời nhớ ơn Đất Việt..................................................98
*Phần thứ hai*
*VĂN*
Trang
**Văn là gì ?.............................................................................................**100
A. LÝ LUẬN VĂN HỌC
<!-- -->
1. Dạy học lý luận văn học ở trường phổ thông...............................101
2. Suy nghĩ về ĐỌC - THẨM và BÌNH....................... .................108
3. Những nét đặc trưng của ngôn ngữ Thơ.....................................115
B. DẤU ẤN DANH NHÂN
4. Chủ tịch Hồ Chí Minh và những bức thư gửi cho ngành Giáo dục........135
5. Về tư tưởng giáo dục của Đình nguyên Hoàng giáp Đào Nguyên Phổ...144
6. Cảm nhận về bản dịch Bài phú Tiền Xích Bích..............................154
7. Tấm lòng Tiến sĩ Võ Khắc Triển qua những trang Di cảo............... ..161
8. Học giả Đào Trinh Nhất.........................................................167
9. Nhân cách một Học giả.........................................................176
10. Dấu ấn của các Thầy Cô Khoa Văn ngày ấy trong tâm trí chúng tôi....180
*C. THẨM BÌNH VĂN CHƯƠNG*
11.Về thơ của Nhà giáo Trần Thân Mộc...........................................186
12. Hứa và giữ lời....................................................................199
13. Mấy cảm nhận về "Thơ Chương Dương", Tập XIII........................ 204
14. Về "Mây trắng Xứ Đoài"......................................................205
15. Khóc anh Bùi Văn Nguyên....................................................212
16. Nghẹn lời tiễn biệt..............................................................214
17. Cảm nhận về "Dòng sông khát"..............................................216
18. Cảm hứng từ "Rét lộc".........................................................222
19. Về "Tâm tình phố nhỏ"........................................................227
20. Cảm nghĩ về "Chiều Tây Thiên".............................................229
21. Thầy ơi!..................................................................................................232
22. Chùa Vạn Đức..................................................................235
23. Tóc Thầy........................................................................236
24. Lớp học khiểm thị..............................................................238
25. Hoàng thành xưa...............................................................240
26. Mong.............................................................................243
27. Tiếng ru..........................................................................246
28. Chiều không nhạt nắng........................................................247
29. Nhớ mẹ chiều đông............................................................249
30. Nhớ Tháng tư...................................................................251
31. Nhớ...............................................................................253
32. Nhớ trường vùng cao...........................................................255
33. Không dưng mà nhớ............................................................257
34. Một thoáng Đồng Văn.........................................................258
35. Mùa Xuân thần thánh...........................................................261
36. "Muối mặn" và trứng "đôi lòng".............................................263
37. Một cách tỏ tình.................................................................265
38. Tiếc lắm thay....................................................................266
39. Đọc "Ngẫu hứng Hoàng hôn"................................................268
40. Đọc "Tiếng lòng" - Tiếng của yêu thương..................................273
41. Tình yêu và nỗi nhớ trong thơ Nhà giáo....................................289
42. Quê nhà thương yêu.............................................................291