KHÓC ANH BÙI VĂN NGUYÊN

Nghĩa Phương

Tám sáu tuổi trên đà thượng thọ, Anh vội về theo số trời cho ? Khóc bạn cố tri nhòa nước mắt, Vắng Anh xướng họa cảm bơ vơ ! Văn chương ngày tháng say nghiên cứu, Giáo dục một đời góp sức lo. Vĩnh biệt Anh, dạ sững sờ, Tâm hương một nén, tình thơ đôi vần...

2/3/2003 *Ghi trong Sổ tang: "Kính viếng GS. Bùi Văn Nguyên, bạn học ở THCK Huỳnh Thúc Kháng (1947-1950), đồng chí cùng công tác ở Tổ Văn I Khoa Văn Đại học Sư phạm Hà Nội (1960-1974). Bài thơ này theo thể Việt Trân là sáng tạo của GS. Bùi Văn Nguyên. Tôi là người đầu tiên và thường xướng họa với Anh theo thể thơ này và cùng Anh sáng tác nhiều bài thơ Vịnh sử, Vịnh danh nhân cũng theo thể thơ này". **Lời bình** Trong văn chương nước nhà, ít nhất đã ghi nhận những tiếng khóc bạn thật não nùng mà ai cũng biết đến, đó là tiếng khóc của Ông Nghè Yên Đổ đối với Ông Nghè Vân Đình, tiếng khóc khi viếng bạn của Hoàng Lộc. Khi nghe tin bạn về với tổ tiên, Ông Nghè Yên Đổ bỗng thốt lên : "Bác

Dương thôi đã thôi rồi, Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta...". Sự ra đi của người bạn ý hợp tâm đầu đã gây nên một sự hụt hẫng thật lớn cho người còn sống trên đời mà thiếu bạn tri âm tri kỉ, thiếu vắng đến mức : "Giường kia treo cũng hững hờ; Đàn kia gảy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn !..." (Khóc Dương Khuê). Đến viếng bạn, Hoàng Lộc không nói được nên lời, nhưng lại đầy ẩn ức : "Khóc anh không nước mắt; Mà lòng đau như thắt; Gọi anh chửa thành lời; Mà hàm răng dính chặt..." (Viếng bạn). Và bây giờ, Khóc anh Bùi Văn Nguyên, in trong tập thơ "Dặm dài năm tháng" ^(1)^, nhà thơ Nghĩa Phương - Nguyễn Nghĩa Dân, đã khóc bạn của mình bằng những dòng nước mắt tuôn trào : "Khóc bạn cố tri nhoà nước mắt". Đây là đôi bạn chí thân, hai người đã có nhiều năm gắn bó với nhau

từ khi đi học đến khi đi dạy học. Chuyện gia đình, chuyện công việc, chuyện văn chương xướng họa hai người luôn có sự sẻ chia...Lời đúc kết về cuộc đời và sự nghiệp của bạn chỉ với hai dòng thơ mà gần như đầy đủ : "Văn chương ngày tháng say nghiên cứu; Giáo dục một đời góp sức lo". Bạn đang trên đà thượng thọ với tuổi tám sáu, lòng những mừng cho bạn có "tuổi hạc" đã cao mà vẫn không ngừng sáng tạo, nhưng rồi lại sửng sốt hỏi : "Anh vội về theo số trời cho ?". Thì ra, Trời cho ai cái gì và cho được bao nhiêu thì ai nấy cứ an hưởng...Cái quy luật của tạo hóa chẳng chừa ai, đành phải thừa nhận một sự thật là bạn đã ra đi...Sau những dòng nước mắt, nhà thơ như chợt nhận ra một sự trống vắng đến lạnh người : "Vắng Anh xướng họa cảm bơ vơ !". Và cũng lạnh người và xót xa hơn nữa khi phải viết : "Vĩnh biệt Anh / dạ sững sờ"...Dòng thơ sáu chữ được

ngắt theo nhịp lẻ đủ để diễn tả sự đứt nối trong niềm thương tiếc bạn...Và rồi dòng thơ tám chữ : "Tâm hương một nén / tình thơ đôi vần" lại trải dài êm ả, như đưa nhà thơ về với thực tại là bạn đã ra đi ...

"Nén tâm hương" và "thơ đôi vần" như để tưởng nhớ và cũng là để ghi tạc một tình bằng hữu vô cùng sâu đậm...

Có thể nói rằng, với nhiều "cái tình" trong "Dặm dài năm tháng", thì tình bạn là một điểm sáng lung linh rất được sự đồng điệu và sẻ chia. Nghĩa Phương đã góp thêm một tiếng khóc bạn theo cách riêng của mình -- một tiếng khóc bạn thật não nùng cho văn chương nước nhà...

Hà Nội, tháng 11 năm 2011

(1). NXB Hội Nhà văn, Hà Nội -- 2009.